Roadmap

Dit is geen implementatieplan. Het is een verkenning van hoe je zou kunnen beginnen. Er staan geen datums in. Er komt een evaluatiemoment, met maatstaven die vooraf zijn vastgelegd.

Alle aantallen hieronder zijn een eigen voorstel. Geen bron zegt hoeveel behoeften of casussen genoeg zijn. Ook de rolverdeling is een eigen voorstel.

Verkennen

Wat. Bespreek de richting in het bestuur. Maak zichtbaar waar medewerkers al AI gebruiken, in plaats van het alleen te verbieden of te negeren. Dat gebruik lijkt voor te komen (Verizon Business, 2025), al zijn de cijfers afkomstig van een leverancier.

Wie. Bestuur, met de adviseurs privacy, security en AI.

Kaders. Nog geen bouwwerk. Wel de vraag welke kaders het bestuur wil stellen, bijvoorbeeld de risicoladder uit het Raamwerk, en welke organisatievorm past: een programma digitalisering of een vaste afdeling.

Wat leren we. Of de richting past bij de organisatie en wat er al gebeurt.

Programma opzetten

Wat. Benoem een stuurder en stel een klein bouwteam samen. Begin als programma met een stuurgroep; evalueer later of het een vaste structuur moet worden. Dat is een eigen voorstel.

Wie. Het bestuur kiest; de stuurder en het bouwteam starten. Capaciteit en de vraag of de rol van stuurder al bestaat, zijn open punten.

Kaders. De werkwijze met de werkvloer staat vast: co-creatiesessies, een open spreekuur, demo's "wat mag wel en niet" en een terugkoppelmoment. Geef de werkvloer tijd in het rooster. In een overzicht van 11 studies over co-design in de acute ziekenhuiszorg hinderde werken in eigen tijd minstens vijf projecten (Clarke e.a., 2017).

Wat leren we. Wat het programma nodig heeft aan tijd, mensen en steun van het bestuur. Een overzicht van 24 studies over het volhouden van lean (continu verbeteren) noemt middelen, praktische ondersteuning en betrokken leiders als terugkerende voorwaarden (Kunnen e.a., 2023).

Eerste behoeften

Wat. Een kleine reeks behoeften die de werkvloer inbrengt, in het voorstel drie tot vijf, binnen niveau 0 of 1. Elke behoefte doorloopt de vier fasen (Idee, Bouwen, Neerzetten, Borgen), inclusief overdracht en uitleg aan collega's.

Wie. Het bouwteam bouwt, met de werkvloer als medeontwerper en tester. Dat de samenwerking beter werkt dan een loket is een hypothese, want geen gelezen bron vergelijkt dat.

Kaders. Een vaste kaderstap in elke fase, met de adviseurs die vanaf het begin meekijken: een controle of het hulpmiddel binnen de risicoladder past.

Wat leren we. Hoe lang een behoefte echt duurt, wat beheer kost en wat er na overdracht gebeurt. Over dat laatste is in de bronnen het minst gevonden.

Leren delen

Wat. Leg per behoefte vast wat de oorzaak was, welk niveau gold, wie eigenaar is en wat het opleverde. Deel dat met andere teams.

Wie. De stuurder en de werkvloer; het bestuur geeft aandacht.

Kaders. Een klimaat zonder straf voor meldingen, zodat collega's durven te zeggen dat iets niet werkt (NCSC, 2025). Dat is een richtlijn zonder effectonderzoek.

Wat leren we. Of wat de ene afdeling leerde bruikbaar is voor de andere.

Borgen

Wat. Houd een evaluatiemoment, na een periode die het bestuur vooraf afspreekt. Kijk naar de nulmeting (de meting vooraf) en de tweede meting. Scheid wat gemeten is van wat mensen zelf rapporteren.

Wie. Het bestuur, met de stuurder, het bouwteam en de werkvloer.

Kaders. Beslis dan pas over een volgende stap, bijvoorbeeld niveau 2 of 3, of een vaste afdeling. Dat vraagt eerst de juridische antwoorden hieronder.

Wat leren we. Of de kernhypothese standhoudt dat awareness het gevolg is van samen ontwikkelen. Daarvoor is een aparte proef nodig, zie Eerlijk over het bewijs.

Wat nog ontbreekt

Overleg met FG en ondernemingsraad. Dit stuk is niet door een FG beoordeeld; overleg met de FG en de ondernemingsraad is verstandig vóór veldwerk (de WOR is niet gelezen; of instemming vereist is, is een open vraag). De rol van de ondernemingsraad is niet onderzocht.
Juridische vragen. Of een DPIA (privacy-effectbeoordeling) nodig is, is een open vraag. De organisatie beslist daarover en de FG adviseert (Europees Parlement & Raad, 2016). Of de AI Act (Europese AI-verordening) of de MDR (Europese regels voor medische hulpmiddelen) hier iets van vraagt, zijn open vragen voor een jurist (Europees Parlement & Raad, 2024) (Europees Parlement & Raad, 2017). Hetzelfde geldt voor wat de Cyberbeveiligingswet betekent voor hulpmiddelen die een bouwteam zelf bouwt (Staatsblad, 2026).
Bewijsgat. Geen gelezen bron laat zien dat inbouwen vooraf goedkoper is dan achteraf toevoegen, hoe bouwteam en business in zorg of gemeenten samenwerken, of hoe borgen na oplevering werkt. Een extra bronnenronde is nuttig.
Gemeenten. Voor gemeenten zijn geen specifieke bronnen over dit model gevonden.
Beoordeling. Een bestuurder of jurist heeft dit ook nog niet beoordeeld.