Casus A

Dit is een voorbeeld, geen bewijs. Het is één geval, verteld door de bouwer zelf. Er wordt geen organisatie genoemd.

Het verhaal

Een team had periodiek een overzicht nodig van niet-afgeleverde e-mail. Dat werd steeds handmatig uitgevraagd.

Een bouwer keek naar de oorzaak van de terugkerende vraag en bouwde een klein intern overzicht. Dat is aan het team overgedragen.

Wat de casus laat zien

De casus laat zien hoe je vraagt waarom een vraag terugkomt en de oorzaak wegneemt, in plaats van hem steeds opnieuw te beantwoorden. Dat is de eerste van de zes verschuivingen op de Startpagina. De kaderstap (een controle of het hulpmiddel binnen de afgesproken kaders past) zou hier nodig zijn, maar de casus zegt niet of die is gezet.

In ons model past de casus bij de fasen Idee (de terugkerende vraag), Bouwen (de bouwer) en Neerzetten (overdracht aan het team). Het verhaal noemt alleen "een bouwer". Dat het bouwen binnen een programma met de werkvloer gebeurde, of dat de adviseurs meekeken, is onze lezing en niet uit de casus af te leiden.

Wat de casus niet laat zien

• Of het team er iets van heeft geleerd over privacy of security. Dat is onze kernhypothese (samen ontwikkelen leert medewerkers beter omgaan met privacy en security dan een les), en de casus toetst die niet.
• Of het hulpmiddel is beheerd na de overdracht.
• Of de bouwer alle risico's kende.

Twee verwante bronnen hebben een vergelijkbare zwakte: de beoordelaar is de bouwer zelf. Een ervaringsgids van clinici is door de auteurs zelf geschreven (Ong e.a., 2026). In een studie met apothekers waren de bouwers ook de evaluatoren (Li e.a., 2026).

Een open vraag voor de functionaris voor gegevensbescherming (FG)

Zijn e-mailadressen in dit overzicht persoonsgegevens, hoort de kaderstap er dan bij, en wat geldt dan? In ons eigen voorstel, de risicoladder (een indeling van hulpmiddelen naar de gevoeligheid van de gegevens), volgt dan eerst een korte controle of een DPIA (privacy-effectbeoordeling) nodig is. Dat is een eigen voorstel. Dit stuk beantwoordt de juridische vraag niet (Europees Parlement & Raad, 2016).

Een eerlijke waardelens

Terugverdienen is één lens en niet de hoofdzaak. Een eerlijke berekening telt kosten en baten.

Nakijken en opschonen van AI-uitvoer kostte 9% van de tijd bij zestien ervaren ontwikkelaars (J. Becker e.a., 2025). Dat was een preprint (nog niet door vakgenoten beoordeeld): een aanwijzing, geen maat voor dit soort hulpmiddel.

Over kosten van overdracht is in de gelezen bronnen weinig te vinden. Geen van de 11 studies in een review over co-design in ziekenhuizen onderzocht of de verbeteringen bleven bestaan (Clarke e.a., 2017).

Zelfgerapporteerd is niet gemeten. Zestien ervaren ontwikkelaars schatten achteraf 20% tijdwinst, terwijl de meting 19% vertraging liet zien (J. Becker e.a., 2025). In een evaluatie van een Britse proef bij het ministerie DBT, met een kleine controlegroep en waargenomen taken, liepen zelfrapportage en waarneming deels uiteen (Department for Business and Trade, 2025). Een andere Britse proef met circa 20.000 licenties meldt 26 minuten tijdwinst per dag, gebaseerd op 7.115 enquêtereacties: zelfgerapporteerd en zonder controlegroep (Government Digital Service, 2025).

Een rekenvoorbeeld met verzonnen getallen

De getallen hieronder zijn verzonnen en komen uit geen bron en niet uit de casus. Ze laten alleen zien hoe de som loopt.

Stel dat de vraag elke maand terugkomt en het uitzoeken telkens 3 uur kost. Dat is 36 uur per jaar.

In dit voorbeeld is het hulpmiddel in het eerste jaar op uren niet terugverdiend. Stel dat daarna alleen beheer (8 uur per jaar) overblijft en de vraag blijft terugkomen: dan keert het beeld. Bovendien tellen de baten buiten uren niet mee.

Daarom leg je vooraf een nulmeting vast, een meting vooraf: hoe vaak komt de vraag terug en hoeveel tijd kost het? Meet later opnieuw. Noem het een schatting zolang het niet gemeten is, en reken beheerkosten mee.

Meer over de sterkte van het bewijs staat op Eerlijk over het bewijs.